سخن روز

امیرالمومنین امام علي (ع) :

درانتظارفرج باشید واز رحمت وکارگشایی خدا ناامید نشوید، زیرا بهترین اعمال در نزد خدای بزرگ انتظار فرج است.

 

وَالْفَجْرِ.

ترجمه آیه:

سوگند به سپيده صبح.

تفسیر آیه:

نکته ها:              

به سپيده صبح شما سوگند!

در آغاز اين سوره به پنج سوگند بيدارگر اشاره شده:

نخست مى‏فرمايد: "قسم به فجر و شكافتن پرده سياه شب" (وَ الْفَجْرِ).

"فجر" در اصل به معنى شكافتن وسيع است، و از آنجا كه نور صبح تاريكى شب را مى‏ شكافد از آن تعبير به"فجر" شده است، و مى دانيم فجر بر دو گونه است "كاذب" و" صادق".

فجر كاذب همان سپيدى طولانى است كه در آسمان ظاهر مى ‏شود و آن را تشبيه به دم روباه مى ‏كنند كه نقطه باريك آن در طرف افق است و قاعده مخروط آن در وسط آسمان.

فجر صادق از همان ابتدا در افق گسترش پيدا مى ‏كند، صفا و نورانيت و شفافيت خاصى دارد، مانند يك نهر آب زلال افق مشرق را فرا مى‏ گيرد، و بعد در تمام آسمان گسترده مى ‏شود.

فجر صادق اعلام پايان شب، و آغاز روز است، در اين موقع روزه ‏داران بايد امساك كنند، و وقت نماز صبح وارد مى‏ شود.

بعضى "فجر" را در اين آيه به معنى مطلق آن يعنى سپيده صبح تفسير كرده ‏اند كه مسلما يكى از نشانه‏ هاى عظمت خداوند است، نقطه عطفى است در زندگى انسان ها و تمام موجودات زمينى، و آغاز حاكميت نور و پايان گرفتن ظلمت است، آغاز جنبش و حركت موجودات زنده، و پايان يافتن خواب و سكوت‏ (1) است، و به خاطر اين حيات خداوند به آن سوگند ياد كرده.

ولى بعضى آن را به معنى "فجر آغاز محرم" كه آغاز سال جديد است تفسير كرده ‏اند.

و بعضى به "فجر روز عيد قربان" كه مراسم مهم حج در آن انجام مى ‏گيرد، و متصل به شب هاى دهگانه است. و بالآخره بعضى به صبحگاهان ماه مبارك رمضان و يا "فجر صبح جمعه".

ولى آيه مفهوم وسيعى دارد كه همه اين ها را شامل مى‏ شود، هر چند بعضى از مصداق هاى آن از بعضى ديگر روشن تر و پراهميت‏ تر است.

بعضى معنى آيه را از اين هم گسترده ‏تر دانسته ‏اند، و گفته‏ اند منظور از فجر هر روشنايى است كه در دل تاريكى مى ‏درخشد.

بنا براين درخشيدن اسلام و نور پاك محمدى(ص) در تاريكى عصر جاهليت يكى از مصاديق فجر است، و همچنين درخشيدن سپيده صبح قيام مهدى(ع) به هنگام فرو رفتن جهان در تاريكى و ظلمت ظلم و ستم، مصداق ديگرى از آن محسوب مى‏ شود (همان گونه كه در بعضى از روايات به آن اشاره شده است).

و قيام عاشوراى حسينى در آن دشت خونين كربلا، و شكافتن پرده‏ هاى تاريك ظلم بنى اميه، و نشان دادن چهره واقعى آن ديوصفتان مصداق ديگر بود.

و همچنين تمام انقلاب هاى راستينى كه بر ضد كفر و جهل و ظلم و ستم در تاريخ گذشته و امروز انجام مى ‏گيرد.

و حتى نخستين جرقه ‏هاى بيدارى كه در دل هاى تاريك گنهكاران ظاهر مى ‏شود و آنها را به توبه دعوت مى‏ كند "فجر" است.

ولى البته اين يك توسعه در مفهوم آيه است در حالى كه ظاهر آيه همان‏ (2) فجر به معنى طلوع سپيده صبح است. (3)

پی نوشت ها :

1 - تفسير نمونه، ج ‏26، ص 441.

2 - تفسير نمونه، ج ‏26، ص 442.

3 - تفسير نمونه، ج ‏26، ص 443.

دسته بندی