سخن روز

امیرالمومنین امام علي (ع) :

درانتظارفرج باشید واز رحمت وکارگشایی خدا ناامید نشوید، زیرا بهترین اعمال در نزد خدای بزرگ انتظار فرج است.

 

۱– اهلیت

یکی از جنبه های اصلاح خانوادگی اهل بودن خانواده در مسیر دین و انسانیت است. خداوند در جریان داستان خانواده نوح می فرماید: “قال یا نوح انه لیس من اهلک انه عمل غیر صالح فلا تسئلن ما لیس لک به علم و انی اعظک ان تکون من الجاهلین” فرمود: ای نوح او از اهل تو نیست او عمل غیر صالحی است پس آنچه را از آن آگاه نیستی از من بخواه و من به تو اندرز می دهم تا از جاهلان نباشی. امین الاسلام طبرسی در تفسیر مجمع البیان گفته اند: معنای اینکه او از خاندان تو نیست یعنی بر دین و آیین تو نیست و همان کفر باعث شد که از نظر حکم جزء خاندان نوح نباشد، و این معنا مانند سخنی است که رسول خدا در مورد سلمان فرمود: السلمان منا اهل البیت یعنی بر دین و آیین ماست.

۲– نیکی به والدین و دعای آنان برای ذریه

قرآن کریم در موارد متعددی احسان  به والدین را سفارش نموده است که رضایت آنان سبب تثبیت پایه های خانواده و اصلاح آن می باشد و در مقابل عاق والدین سبب تباهی خانواده و بروز و ظهور آثار و ضعی می شود. خداوند می فرماید: و وصینا الانسان بوالدیه احسانا حملته امه کرها و وضعته کرها و حمله و فصاله ثلاثون شهرا حتی اذا بلغ اشده و بلغ اربعین سنه قال رب اذرعنی ان اشکر نعمتک التی انعمت علی و علی والدی و ان اعمل صالحا قرضاه و اصلح لی فی ذریتی انی تبت الیک و انی من المسلمین. ”ما به انسان توصیه کردیم که به پدر و مادر خویش نیکی کند مادرش او را با ناراحتی حمل می کند و با ناراحتی بر زمین می گذارد، و دوران حمل و از شیر گرفتنش سی ماه است تا زمانی که به کمال قدرت و رشد برسد و به چهل سالگی بالغ گردد می گوید: پروردگارا مرا توفیق ده تا شکر نعمتی را که به پدر و مادرم دادی بجا آورم و کار شایسته ای انجام دهم که از آن خشنود باشی فرزندان مرا صالح گردان، من به سوی تو باز می گردم و توبه می کنم و از مسلمانانم” علامه طباطبایی در ذیل ”اصلح لی فی ذریتی” گفته اند: اصلاح در ذریه به این معنا است که اصلاح را در ایشان ایجاد کند و چون این ایجاد از ناحیه خداوند است معنایش این می شود که ذریه را موفق به عمل صالح سازد و این عمل صالح کار دل هایشان را به صلاح بکشاند. و خلاصه دعا این است که خدا شکر نعمتش و عمل صالح را به وی الهام کند و او را نیکو کار به پدر و مادرش سازد و ذریه اش را برای او چنان کند که او را برای پدر و مادرش کرده بود.

۳– رابطه زن و شوهر در راستای اصلاح

هنگامی که زندگی خانوادگی با مشکل مواجه می شود و مساله طلاق و جدایی طرح می گردد ارجاع به زندگی سالم را فقط به قصد اصلاح توصیه می کند. خداوند می فرماید: و المطلقات یتربصن بانفسهن ثلاثه قروء و لا یحل لهن ان یکتمن ما خلق الله فی ارحامهن ان کن یومن بالله و الیوم الاخر و بعولتهن احق بردهن فی ذلک ان ارادوا اصلاحا و لهن مثل الذی علیهن بالمعروف و للرجال علیهن درجه و الله عزیز حکیم. ”زنان مطلقه باید یه مدت سه مرتبه عادت ماهیانه دیدن و پاک شدن انتظار بکشند و اگر به خدا و روز رستاخیز ایمان دارند، برای آنها حلال نیست که آنچه را که خداوند در رحم هایشان آفریده کتمان کنند، و همسرانشان برای بازگرداندن آنها در این مدت سزاوارترند، در صورتی که براستی خواهان اصلاح باشند و برای زنان همانند وظایفی که بر دوش آنهاست، حقوق شایسته ای قرار داده شده و مردان بر آنان برتری دارند، و خداوند توانا و حکیم است. امین الاسلام طبرسی در تفسیر مجمع البیان گفته اند: منظور از ارادوا اصلاحا آن است که اگر قصد اصلاح دارند نه آزار و اذیت. خداوند در قرآن کریم در زمینه اصلاح بین زن و شوهر می فرماید: و ان خفتم شقاق بینهما فابعثوا حکما من اهله و حکما من اهلهاان یرید اصلاحا یوفق الله بینهنا ان الله کان علیما خبیرا “و اگر از جدایی و شکاف میان آن دو همسر بیم داشته باشید یک داور از خانواده شوهر و یک داور از خانوده زن انتخاب کنید اگر این دو داور تصمیم به اصلاح داشته باشند خداوند به توافق آنها کمک می کند زیرا خداوند دانا و آگاه است او از نیات همه با خبر است. امام فخررازی در مورد ”ان یریدا اصلاحا یوفق الله بینهما” در تفسیر کبیر می گویند: چهار وجه را در تفسیر این قسمت از آیه عنوان نمود: اول: اگر دو حکم اصلاح را بخواهند بهتر است و خداوند بین دو حکم موافقت ایجاد می کند تا آنچه که خیر است انجام دهند. دوم: اگر دو حکم اصلاح را بخواهند خداوند بین زوجین موافقت ایجاد می کند. سوم: اگر زوجان بخواهند اصلاح کنند خداوند بین آن دو موافقت ایجاد می کند. چهارم: اگر زوجان اصلاح بخواهند خداوند بین دو حکم موافقت ایجاد می کند تا آنچه که صلاح است را انجام دهند. در این زمینه از امام صادق ع روایتی نقل شده است: ”دو حکم شرط می کنند که جایز است زوجین از هم جدا شوند و یا آشتی کنند دو حکم نمی توانند حکم جدایی را بدهند مگر اینکه زوجین بخواهند. خداوند در سوره النساء در زمینه اصلاح بین زوجین باز می فرماید: ”و ان امراه خافت من بعلها نشوزا او اعراضا فلا جناح علیهما ان یصلحا بینهما صلحا و احضرت الانفس الشح و ان تحسنوا و تنفقوا فان الله کان بما تعلمون خبیرا“ و اگر زنی، از طغیان و سرکشی یا اعراض شوهرش بیم داشته باشد، مانعی ندارد با هم صلح کنند و زن یا مرد، از پاره ای از حقوق خود، به خاطر صلح صرفنظر نمایند، و صلح بهتر است اگرچه مردم بخل می ورزند. و اگر نیکی کنید و پرهیزگاری پیشه سازید، خداوند به آنچه انجام می دهید آگاه است او پاداش شایسته به شما خواهد داد. مراد از صلح و مصالحه کردن این است که زن از بعضی از حقوق زناشویی خودش صرفنظر کند تا انس و الفت و توافق شوهر را جلب نماید به این وسیله از طلاق و جدایی جلوگیری کند و بداند که صلح بهتر است.

۴– اهمیت نقش خانواده در تربیت انسان

اصلاح خانواده آنقدر مهم است که حضرت رسول ص می فرماید: ”هر انسانی با فطرت توحیدی متولد می شود این پدر و مادر او هستند که او را یهودی ، نصرانی و یا مجوسی بار می آورند.” سپس فرمودند: همان فطرت خدایی که خداوند مردم را به آن خلق نموده است.

۵– صیانت نسل

با توجه به اینکه حیات نوع انسانی به دو مسئله مهم غذا و استمرار نسل است و از آنجا که جایگاه استمرار نسل صالح در بستر خانواده قرار دارد لذا فساد در این دو زمینه را قرآن کریم به فساد در حرث و نسل تعبیر نمودع است و مفسد فی الارض راا فساد کننده در این دو زمینه معرفی کرده است. خداوند می فرماید: ”و اذا تولی سعی فی الارض لیفسد فیها و یهلک الحرث و النسل و الله لا یحب الفساد” نشانه آن این است که هنگامی که روی برمیگردانند و در راه فساد در زمین، کوشش می کنند، و زراعت ها و چهارپایان را نابود می سازند، خدا فساد را دوست ندارد. علامه طباطبایی در تفسیر المیزان در ذیل این آیه شریفه گفته اند: منظور از یهلک الحرث و النسل این است که فساد درزمین را می خواهد بیان نماید. اگر نابود کردن حرث و نسل را بیان فساد قرار داده بر این است که قوام نوع انسانی در بقای حیاتش به غذا و تولید مثل است، اگر غذا نخورد می میرد و اگر تولید مثل نکند نسلش قطع می شود، و انسان در تامین غذایش به حرث یعنی زراعت نیازمند است چون غذای او یا حیوانی است و یا نباتی و حیوان هم در زندگی و نمو به نبات نیازمند است پس حرث که همان نبات است اصل در زندگی بشر می باشد و به همین جهت فساد در زمین را با هلاک کردن حرث و نسل بیان می کند. پس معنای آیه این شد که او از راه نابود کردن حرث و نسل در زمین فساد می انگیزد و در نابودی انسان می کوشد. “والله لا یحب الفساد ”: مراد از این فساد، فسادهای تشریعی است یعنی آن فسادی که به دست بشر پدید می آید خداوند آنچه از دین که تشریع کرد به منظور اصلاح اعمال بندگان بود تا عمل صالح روزمره و تمرین مستمر ملکات فاضله را در نفوس آنها پدید آورد و اختلافشان را اصلاح کند و در نتیجه حال انسانیت و جامعه بشریت معتدل شود در این هنگام است که زندگیشان هم در دنیا و هم در آخرت عین سعادت می شود.

۶– صله رحم

یکی از مسائل مهمی که اسلام بسیار به آن پرداخته است مساله صله رحم است: ”فهل عسیتم ان تولیتم ان تفسدوا فی الارض و تقطعوا ارحامکم” اگر از این دستورها، روی گردان شوید، جز این انتظار می رود که در زمین فساد و قطع پیوند خویشاوندی کنید. استفهام که در این آیه آمده است برای تقریر می باشد یعنی البته از شما می آید که چون منصب امارت و حکومت بیابید بسبب تکبر و تعظیم کثرت جاه و مقام در زمین فساد کنید و قطع ارحام نمایید چنانکه در زمان جاهلیت هم می کردید.

نویسنده: محمد حسین بهرامی

دسته بندی